Category Archives: Social

In defense of bull fighting.

Animal cruelty is wrong. Cruelty against animals, that is. We frown upon, or happily ignore what our parents’ generation did to cats, cat’s tails, frogs, birds nests, its inhabitants, dogs… I won’t get into cattle. Suffice it to say, we probably all have or had an uncle who did go into cattle.

non-formal dress bull fight

non-formal dress bull fight

I recently saw an opportunity to see a bull fight in an actual arena. Whereas Spain has banned the, I want to say, practice, some of its Latin American cousins see or hear no evil. So what’s wrong with giving our hoofed friends a fighting chance? More of a chance than the slaughterhouse, that is. Lined up, upside down in chains, as they are, waiting for the buzzsaw.

Half a bull will choose the arena. And by half, I don’t mean one that’s already hacked in two.

The glory

The glory

The glory… The dust, as the slightly crooked forepaw taps the ground before a charge. The thrill of skewering any of the soft bits of the beast’s tormentor. Pierce or be pierced. The glory, the gore. If you have the stomach. Or four.

But naysayers claim hunting for sport is wrong, as is the ballet of death performed upon the mighty bull. That killing animals is wrong when it has no function. Sort of like nudity in movies, but I’m drifting off.

These days most humans can get all the necessary nutrients from the part of nature that doesn’t scream at some point before landing on your plate. If you’ll accept that as a scientific fact then, arguably, eating meat becomes a mere pleasure. The things we do for the taste of bacon, say. It’s a lesson I haven’t yet fully internalized personally. Did I mention bacon?

I didn’t go to the bull fight. All things being equal, the game does seem heavily rigged in favor of the human. I could muster a lot more respect for a man in spandex fighting a tiger with his bare hands.

Screen Shot 2016-01-24 at 07.49.33So instead I went to Machu Picchu. Someone asked the guide if the Incas performed human sacrifices. “Yes,” the man responded, and I swear to the Sun God this is true. “But only when it was necessary. For instance when it was dry, or when it rained too much.” You know, functional human sacrifices.

The place is absolutely mind-boggling by the way, but I’m drifting off again.


1 Comment

Filed under culinary, culture, Human Rights, Religion, Social, Travel

More is more.

More is more.

(originally published on

Wikileaks, an online repository of classified documents leaked anonymously by whistleblowers, is drawing criticism after posting close to 400.000 classified documents detailing American military operations in Iraq, and gruesome details of detainee abuse by American-sponsored Iraqi security personnel. Beyond discomfort to the defense establishment, facilitating whistle-blowing has wider implications for media, democracy, and diplomacy.

Democratic government is a free marketplace of ideas. Government, arguably, is a basket of services you buy with taxes. Customers who are not happy with the service they are receiving will choose other providers, either through the ballot box, or if that option is not available, by moving to another country. Economic theories model their predictions of bread-and-butter behavior on the basis of a range of simplifications. Human beings will always take rational decisions, to name an easily falsifiable one. The more transparent the marketplace, the better informed the shopper, in short: the more you get what you bargained for.

Of such fraught assumptions, transparency becomes particularly tricky when applied to the business of politics. Compared to, say, a hair dryer, a politician’s actual functioning is hard to predict from what’s advertized on the box. More often than not the shopper comes home with a toaster in stead. There is no money-back guarantee, only the option to try a different brand after 4 or 5 years. What if we were somehow able to hold our office-holders accountable to a higher degree than hitherto thought possible? What if you could go to bed at night in the comforting knowledge your government was doing exactly what it said it was doing both at home and abroad?

Wikileaks aims to do just that. Thermostat The going assumption here is not that government is inherently bad, and should therefore be curtailed. The premise must be that governments are run by humans, and that humans are prone to human error. Knowing about these errors is a necessary first step in correcting them. To perform this function, classical democracies have provided checks and balances to institutions of power, mostly by other institutions of power. The system of bestowing or renewal of popular mandates every so many years however is running at or above capacity.

Society evolves ever faster, produces ever more information, and ideas based on this information. In short, the product cycle of thought is shortening. Direct democracy equals direct media Since the invention of representative, indirect, democracy education levels have increased dramatically. To adapt to this new sociology it is desirable for citizens to know, at all times, everything their government does, at home or abroad. The media, often dubbed ‘the fourth branch of government’, has so far played this role admirably, but the sheer amount of information produced by individuals, corporations, and governments has put a strain on its adequate functioning.

Experiments in direct democracy can only avoid the pitfalls of demagoguery, in other words the manipulated interpretation of facts, if the barriers between information in its integral, raw form and people are removed. Aggregate brain power Arguably, the answer lies in harnessing the scrutiny, and yes, analytical power of the many. Putting more information in the public domain for discussion does exactly that.

With so-called ‘grid’ computer power, individuals allow a far-off laboratory to use their machine’s excess processor muscle to help in for instance cancer research. So too should the raw data of a government’s inner functioning and actions be made available to all. Too many exemptions exist in current laws like the American Freedom of information Act or other such legislation. …to end all wars Anything a government gets up to that’s deemed ‘too sensitive’ for the general public to know about, is probably worthy of public scrutiny. Opponents might claim that competition with non-free states require actions that are less-palatable to freedom-loving folk.

For instance, to stop Iran from acquiring nuclear weapons it is necessary for us not to let Iran know about everything we’re doing to achieve our noble goal. Wikileaks, in other words, will hurt the intelligence efforts. On the other hand, to restrict Wikileaks would deny Iranian dissidents, of which undoubtedly there are many, the opportunity to steal a march on their oppressors and publicize details of the country’s fissile dabbling. The most powerful weapon in advocating freedom, is to at least espouse the very idea fully and unambiguously.

The crux and implications of this freedom however are unmistakable. War as a foreign policy instrument will eventually become impractical, if not impossible. By their very nature, war efforts can only be sustained if the exorbitant financial and human cost can be withheld or filtered from the general consciousness. Wikileaks threatens to shatter the intermediary role of governments to both wage a war, and explain its proceedings to those paying for it.

Free and easy access to all information by everyone is antithetical to the manipulation of facts necessary to justify wars of aggression. For lack of the latter, defensive wars are eventually set on the same path. The Jack is out of the box Among others, China has taken the lead in checking the free flow of information toward and between its citizens. Thailand too has blocked the Wikileaks website. German police have raided the house of Theodor Reppe, registrant of the German WikiLeaks domain name,

In 2009, the Australian Communications and Media Authority added WikiLeaks to their proposed list of sites to be blocked for all Australians. Wikileaks members have complained of harassment, surveillance etc.. Its continued existence is all but certain. At the end of the day however, censorship technologies are easily overcome, witness the Iranian government’s failed attempts to keep its violent crackdown on regime opponents a secret, or the spam that finds its way into your inbox everyday regardless of any efforts to the contrary.

The future of information.

In a way, information seems beholden to some sort of sociological equivalent of the second law of thermodynamics, i.e. an expression of the fact that over time, differences in temperature, pressure, and chemical potential tend to balance out. A very free place, say Sweden, one of a few places where the Wikileaks website uses server space, will either continue to allow other states’ secrets to be revealed, and hence make other states more free, or cave in to outside pressure to curb the website’s actions, and become a less free state as a result. Regardless, balance is restored.

Human nature provides cautious ground for optimism. People, by their very constitution, are communicators. History does not, in the end, favor barriers. Whistle-blowing will not replace classical journalism. It will be complimentary to it. There will always be a need for interpretation, context, and analysis. The only thing that is bound to disappear is the journalist’s monopoly access to sources. More people will vet more information, underpinning better decision-making. More is more, and a hair dryer is not a toaster.

Tom Kenis (33), graduated MA in Middle-East studies and International Relations, has studied Arabic in Cairo, and worked for three years in the occupied Palestinian territories. He currently works for Channel Research, a consultancy active in the field of peace-building, development impact assessment, and corporate governance. Kenis writes extensively on Middle East and international affairs, technology, and sustainable development on his blog:

Leave a comment

Filed under Social, technology

Technology and Civilization.

Technology and Civilization.

Humankind has become a technological civilization, however qualified arguably the “civilization” bit by Ghandi’s reply to a journalist’s inquiry about his thoughts on the Western variety in particular. “It would be a good idea,” he said. Whatever the case, and whichever this bipedal species’ shortcomings on the not-fucking-up-both-each-other-and-the-very-flowerpot-on-which-we-thrive-and-multiply front, technology has become an indelible part of the human story. Hence, in addition to the odd consumer-guidish caveat emptors and whatnot, your correspondent would like to continue to wed the practical to the ethereal, exploring broader issues of machine and man (both sexes), and what either term might mean as the 21st century wears on. The end of email An issue straddling the office worker, machine, and what can broadly be labeled as the ‘economic imperative’ is email. Email, of course, is not an issue as such.

It’s a means of communicating, a conduit through which ideas of people, indeed issues, are funneled. As such it is a vacuum, meaningless like weed-covered tracks without a train. As an agent of transmission however email by far exceeds the train in speed, just as the train once betokened a revolutionary acceleration next to earlier horse-drawn contraptions. In short, speed matters. Email, as an issue, matters. Written exchanges, thanks to the invention of the electronic missive, have today become instantaneous. Of most office workers, especially in competitive businesses, they require immediate action. Telephone conversations are often limited to the grossly annoying “Did you receive my email”, meaning, “Why haven’t you replied yet?” As a result, over the past decade productivity growth for deskbound personnel has equaled reading, treating, and responding to ever more emails. Oodles of the stuff.

They “ping!” or “pop!”, and if left unattended for too long, multiply like rabbits. Wither hence? How much is too much? Many people, yours included, will confirm that a certain limit has been reached. Surely there is no such thing as faster than immediate. Electrons, as well as the human mind, are bound by the speed of light. Time travel as a means of digesting all your bosses’, peers’ and underlings’ delightful written insights within the span of a normal-ish working day can be called impractical at best. Bye bye then to economic growth, that other seemingly unbreakable covenant of nature? Obviously, something’s gotta give. First of all, the terrific reign of email must, and probably will come to an end. At some point. However, if at times you feel inspired to a Bastille-like stampede, an icy swoosh of the guillotine to end your cerebral woes, you’re set for disappointment.

The enemy lurks within. Email itself has already begun to morph into a new, more intuitive arena of exchange. A new Wave. With a bit of luck you might have already obtained an invitation to scrutinize a test-version of Google’s innovative communication scheme. Other providers of email software are expected to follow in their food steps. What does it mean? In brief, the wave aims to stop your letter from boating around at all. A sea change indeed. In stead you’ll be creating a tableau, away from your own computer and up in the cloud, containing text, video, pictures, and sundry documents. Rather than ‘sending’ your brilliant idea, you’ll merely ‘invite’ your insignificant others to come and have a look at what you done did. Once more than two people are involved, the advantages become clear. The endless carousel of CC’ing, forwarding, replying, and jumbled re-forwarding comes to a blissful stop. Attachments will hover near your original message, to be edited by all at once. No more working on “the wrong version”.

A coworker taking over while you’re out skiing in Dubai for a week? Simply, invite him or her to the virtual, shared desk and let them replay the unfolding of events, revisions, amendments of alterations, and sundry tweaks. Dissolving locus. Aside from providing companies with a means of squeezing yet a little more juice from hired brains, the wider significance of the wave is an additional step toward the irrelevance of place. For a while now most of modern enterprises have been paying lip service to the notion that brainworkers are able to perform their job wherever they are.

Tele-commuting was supposed both to have solved gridlock and reconcile family and work life ages ago. One of the reasons for this has been the primitive, highly abstracized manner in which electronic –but still essentially written- means of communication convey thought. The written word, and certainly mass literacy, an overwhelmingly recent skill as opposed to spoken language as such, still presents a sizeable challenge to most people. Rich, three-dimensional, emotion-laden ideas are downgraded, stripped of nuance, and congealed in a series of two-dimensional lines, bits and dots.

Hence we still hop on airplanes, trains, and busses to meet the important client, customer, boss, etc… “You had to have been there,” as they say. Today, technology is finally catching up. A shared document, up in the cloud, is of course a far cry from the kind of representative technology that could make you believe you’re actually somewhere else but combined with augmented reality, another recent development that enables information or holographic images to be layered on both real and wholly imagined environments, is set to leapfrog us there.

Prepare, in other words, to meet remote coworkers in the cloud, their flickering three-dimensional avatars huddled over information waves. A blissful end to email, validity to nagging claims of not being able to “be everywhere at the same time” and the beginning of a delocalized, pan-human era. Still to come: more on the above: from de-localization to post-individual consciousness, DNA-sequencing for the masses, particle accelerators, GPS and mobility automation, the future of manned spaceflight, and closer to home: the scourge of online market fragmentation.

Leave a comment

Filed under Social, technology

Danish cartoons

5 February 2006


So it’s come to this. The prophet Mohamed, founder of Islam, was a bomb-toting lunatic which now all of us can know thanks to the enlightened judgment of some second-rate Danish newspaper. How come no one thought of this before, or cared to tell the general public about the veritable sea change in historic thinking this entails? As taxpayers we have a right to know these things. But seriously though.

Has our free western press finally stooped to the assumption that painstaking analysis and actual news is good and far beyond the reading public? Has freedom of speech degenerated into the crude portrayals churned out for the masses in Nazi-Germany? Some solemn questions arise about the state of our solid democracies. My conscience is heavy with this and our collective scruples are besmeared by an obviously not very talented artist. So far I’ve always assumed that the extreme right in its most recent political incarnation would somehow adapt to the prismatic Europe that’s come over recent decades and the shrinking world we now live in. It seems more vigilance is demanded.

Relations between Islam and the West are fraught with difficulties and differences and this for many reasons, both historic and contemporary. It’s imperative we ask how and why, and how can we deal with this sensibly. It seems that in the race to overtake decades of unhelpful silence on the subject, some are abusing the opportunity for an agenda that an overwhelming majority of Europeans abhor. I feel ashamed and would like to apologize for the erring views of some of the inhabitants of my continent. They do not represent Europe like the hijackers of 9/11 do not represent Islam or the Middle East.

Implying that over 1 billion people on this planet are inherently prone to violence and suicidal folly is not part of the proud tradition called freedom of speech. It’s a verbal preparation for the clash of self-fulfilling prophecies. The newspapers that have printed this cartoon are guilty of libel and of incitement to hatred and violence, unworthy of any self-respecting democracy. It’s been suggested that the best reaction to these cartoons would be to ignore them stiff and not grant any semblance of weight to the views expressed therein.

I would like to propose humour as a way forward. Isn’t it funny how badly drawn and uninspired these cartoons really are? Here’s a cliché; Let’s discuss the undoubtedly diminutive size of the artist’s genitalia and the only way for him to cause a stir is by drawing something utterly outrageous. Maybe all Danes have small penises and then they’ll say “Well, that’s ridiculous”. Maybe Muslims could then retort, “Of course it is. But we had a good laugh about it if that’s alright. Can we all get back to the real issues now?”

Leave a comment

Filed under Islam, Multiculturalism, Palestine, Social

Gen-ethisch gezien.

Gen-ethisch gezien.

U weet het of u weet het niet. Men wordt dezer dagen in de media overrompeld met de enorme successen van de genetische wetenschap. Het menselijk genoom-project schiet aardig op en zal ergens in de loop van de volgende eeuw zo goed als alle menselijke genen in kaart gebracht hebben. De genetische oorsprong van vele ziekten is bewezen en men is dus goed op weg om binnenkort de eerste mens te klonen.

Het lijkt er op dat we de vingerafdruk van God gevonden hebben ,om het met een kosmologische term te stellen, waarin we de verschijningsvormen en zelfs het gedrag van alle biologische levensvormen kunnen verklaren. Een aardig succes dus… Krantenartikels raaskallen onafgebroken over de genetische oorsprong van deze of gene ziekte, over een wereld van gekloonde mensen of over boze dictators die zichzelf vermenigvuldigen ter verrijking van toekomstige generaties. Men is inderdaad in staat om op termijn een kindje ter wereld te brengen met het identieke DNA van zijn gen-donor. Deze persoon zal dan ongetwijfeld wat betreft zijn of haar uiterlijk redelijk gelijken op zijn genetische vader of moeder. De vraag die nu rijst is in hoeverre het genetisch materiaal bepalend is voor de specifieke fysionomie van een schepsel of voor diens mentale opmaak. Door de stijle opgang van deze wetenschap is over de jaren heen de indruk gewekt dat mensen geheel en al bepaald zijn door hun genetische blauwdruk, zowel qua uiterlijk als qua karakter, intelligentie en ontvankelijkheid voor het ontwikkelen van criminele gedragingen etc.. Dezelfde wetenschap die de mens ontvoogd heeft van zijn afhankelijke positie t.o.v. allerhande opperwezens en die hem tegelijkertijd overlaadde met verantwoordelijkheid is nu bezig om een deel van die verantwoordelijkheid terug te eisen. Wij zijn dom omdat vader en moeder nu eenmaal slecht genetisch materiaal hebben. Wiskundeknobbels hebben we of hebben we niet van bij de conceptie.

Ondergetekende is wegens een gebrek aan wetenschappelijke vorming niet in staat om deze heilige koe te slachten maar gaat haar wel met een grassprietje in de neus proberen te kietelen. Want kietelen is belangrijk! Anyhow, laten we om te beginnen de dingen op een rijtje zetten die wetenschappers als bewezen beschouwen en de dingen die alleen maar verondersteld worden. Het is bekend dat de genetische code de volgorde van aminozuren in eiwitten codeert. Het mechanisme van de eiwitsynthese is volledig achterhaald en men kent de opbouw van veel eiwitten. Alle enzymen zijn eiwitten, en eiwitten catalyseren de ingewikkelde ketens en cycli van biochemische reacties die het metabolisme van het organisme, niet meegerekend uiteraard het zogenaamde ‘onzin-DNA’ waar we het nu niet over zullen hebben, uitmaken.

Zonder al die wetenschappelijke mumbo jumbo kan men stellen dat de werking en eigenschappen van levende cellen in principe volledig begrepen wordt. We hebben het dan specifiek over individu6le cellen. En zie, daar valt al het eerste lijk uit de kast want hoewel het zo is dat elke cel van eenzelfde levend wezen hetzelfde DNA bevat blijkt dat sommige cellen een oog of een neus vormen en andere niet. De meeste van onze cellen doen dat gelukkigerwijze niet. U mocht dan misschien in de veronderstelling verkeren dat deze differentiatie van cellen ontrafeld is of dat de rol van het DNA hierin ‘bewezen’ is, niets is echter minder waar. Het probleem wordt nog complexer als we verschijnselen gaan bekijken als regeneratie en regulatie bij biologische organismen. Regulatie treedt op als we in een vroeg stadium (2 tot 4 cellen) van de ontwikkeling van een organisme een of meer cellen wegnemen. Er ontwikkelt zich niet een half organisme (zoals men zou verwachten als men de mechanistische gen-logica volgt) maar een volledig functioneel organisme van een kleiner formaat. Al even onverklaard is de ‘regeneratie’ zijnde de capaciteit van levende wezens om beschadigde delen te herstellen of zelfs te vervangen.

De tekortkoming van de huidige veronderstellingen rond de morfogenese en de rol van het DNA daarin worden aangetoond door een experiment van G. Wolff die de lens uit het oog van een watersalamander verwijderde. Er vormde zich prompt een nieuwe lens vanuit de randen van de iris zeer in tegenstelling tot de normale embryonale ontwikkeling van de lens, nl. vanuit de huid. Dit soort van verminking komt niet voor in de natuur en er kan dus geen natuurlijk selectieproces aan ten grondslag liggen omdat een organisme geen reproductief voordeel heeft bij zulke regeneratie.

Dit en nog talloze andere voorbeelden vormen een duidelijke lijn waarachter de genetische wetenschap in alle bescheidenheid post moet vatten bij ontstentenis van een degelijke verklaring, laat staan bewijzen. Het is natuurlijk zeer gemakkelijk om het falen van de genetica aan te tonen bij de totstandkoming en evolutie van biologische systemen maar het is des te moeilijk om er een alternatief tegenover te stellen. Diverse theorieën zijn hierin naar voren gebracht, weinige brachten soelaas. Allen begaven zich op het gladde ijs van organisme en vage vitalistische vooronderstellingen die op geen enkele manier getoetst kunnen worden. Desalniettemin mag dit gebrek aan valabele alternatieven ons er niet toe brengen het huidige verklaringskader klakkeloos te aanvaarden.

Als het al moeilijk was voor de genetische wetenschap om geldige verklaringen te bieden wat betreft de biologische morfogenese, blijkt het des te meer onmogelijk om zonder gezichtsverlies het domein van de gedragswetenschappen_en de psychologie te betreden, al het gelul van journalisten en pseudo-wetenschappers’ ten spijt. Op geen enkele manier is er enig onomstotelijk verband tussen gedrag, intelligentie of emoties aan de ene kant en de genetische code aan de andere kant hoewel men bepaalde onderzoeken wel geïnterpreteerd heeft in het licht van dit heersende wetenschappelijk paradigma en aldus als bevestiging van wat men angstvallig zocht.

Doch geen enkel van die onderzoeken gaf uitsluitsel terwijl er van ‘bewijzen’ al helemaal geen sprake kan zijn. Als er een gebied is waar de wetenschap nog grotendeels in het duister tast is het wel de werking van de hersenen. We zijn er in geslaagd om bepaalde gebieden te identificeren als hebbende die en die functie en wellicht is de informatie voor die indeling ook aanwezig in het DNA (ook hier wederom nog geen harde bewijzen). Maar, laat ons dat in hemels naam niet verwarren met genetische voorbestemdheid tot intelligentie of vastliggende of ontbrekende talenten. De omvang van de hersenen of van zijn diverse onderverdelingen -genetisch bepaald of niet- heeft niets, maar dan ook niets te maken met intelligentie.

Wat bepaalt dan wel de menselijke intelligentie? Een belangrijke rol hierin spelen de verbindingswegen tussen de miljarden neuronen in de hersenen. Het is proefondervindelijk vastgesteld dat inname van lecithine (een belangrijk bestanddeel van chocolade en een van de bouwstenen van de neuronen-verbindingen) een stimulans is voor het ontwikkelen van deze connecties. Een externe factor dus en niet het DNA. Bij het onthouden van dingen worden er ook zulke banen, de zogenaamde geheugengroeven, gecr€eëerd. Wederom een externe impuls dus die tastbare inwendige aanpassingen aanbrengt. In het verlengde hiervan kan men stellen dat ook ‘interesses’ etc. in de loop van een leven vorm krijgen, ook door invloeden van buitenaf. Kinderen leren praten door het ‘luisteren’ naar de taal van hun ouders. Het is deze prikkel -dus niet de genetische opmaak- die het taalcentrum van de jonge hersentjes vormt en ontwikkelt. Dat dove babies niet in staat zijn te praten en dat het desbetreffende deel van de hersenen onderontwikkeld blijft ligt dus niet aan ‘weinig taalgevoel’ of ‘meer talent voor analytische dingen’. Spieren ontwikkel je door ze te gebruiken. Het DNA voor de specifiek opbouw van die spieren is wel aanwezig maar niet iedereen ontwikkelt ze.

Wat nu precies de ontwikkeling van welbepaalde karaktertrekken of capaciteiten stimuleert of afremt in het jonge leven van een mens of waar de verantwoordelijkheid van de ouders ligt hierin is moeilijk te zeggen- Het is dan ook niet de bedoeling om in het licht daarvan een alternatief pedagogisch ideaal naar voren te schuiven met daarin een vergrote verantwoordelijkheid voor de mamma’s en de pappa’s. Met gezond verstand, liefde en net genoeg aandacht komt u waarschijnlijk al een heel eindje.

Wat wou ik hier nu eigenlijk mee zeggen? Oh ja, dat het klonen van volwassen mensen eigenlijk op de keper beschouwd onmogelijk is omdat wat van een persoon een individu maakt in de loop van diens leven wordt opgebouwd en gevormd, aanvankelijk vooral door externe factoren, later ook door het individu zelf. Een gekloonde baby blijft een onbeschreven opgevouwen blad, klaar om zich te ontplooien en beschreven te worden door de wereld om ons heen.

Leave a comment

Filed under Social, wetenschap

Natuur en cultuur.

November 1998 (EOOS magazine jaargang 98-99 nr. 2)

Natuur en cultuur

Het debat wordt al eeuwen gevoerd -deze laatste eeuw intensiever dan ooit- maar kan in geen enkel geval als afgesloten beschouwd worden. Wat is de plaats van cultuur in de natuur en in hoeverre heeft deze zich te schikken naar de schijnbaar tanende begrenzingen hem opgelegd door de natuur?

Twee extreme denkrichtingen kunnen hier gemakkelijk tegenover elkaar gesteld worden, misschien even fundamenteel als de splijtzwam die de wereld de laatste 70 jaar verdeelde, nl. communisme en kapitalisme. De eerste is het beeld dat zijn oorsprong vindt in het vooruitgangsdenken van de l8e en l9e en ook nog een stuk van de 20e eeuw dat stelt dat de mens niet alleen in staat is tot, maar zichzelf haast verplicht vindt om de natuur tot op moleculair niveau te onderwerpen en om te boetseren tot die vorm waarin zij de mens het best tot nut is. Twee opeenvolgende wereldoorlogen, de ontdekking van dingen als het gat in de ozonlaag en het vermeende broeikaseffect betekenden zo goed als de doodsteek voor deze opvattingen.

De opkomst in de jaren twintig van de quantum fysica zorgde voor de wetenschappelijke onderbouwing van de fundamentele onvoorspelbaarheid die blijkbaar een grote rol speelt in de natuur. Dit en de angst voor het schier onbeperkte vernietigingspotentieel dat de technologische innovatie met zich meebrengt heeft sommigen ertoe aangezet heil te zoeken in een tegenovergestelde levensvisie; het ecologisme dat sinds de jaren zeventig op een steeds groeiende aanhang kan rekenen. Het extreme ecologisme in het bijzonder stelt dat de mens zich grotendeels moet terugtrekken uit het ecosysteem en moet afzien van elke invloed daarop.

Zij vindt vooral filosofische onderbouwing in de schrijfsels van John Lovelock die in zijn ‘Gaia’ theorie- stelt dat de mens geen essentieel deel is van het ecosysteem en dat deze daaruit verwijderd zal worden door het collectieve bewustzijn van het stelsel als de mens het voortbestaan daarvan in gevaar brengt. Sterk vereenvoudigd pleit zij voor een soort van mondiaal bewustzijn in een post-technologische samenleving, iets dat een onoverkomelijke contradictie in zich houdt. Wie een enigszins klare kijk op de geschiedenis heeft moet al gauw op het onloochenbare verband stoten tussen psychische mondialisering en technologische vernieuwing en inzonderheid de ruimtevaart, waar de ecologische beweging zich ook tegen verzet, maar waaraan zij onrechtstreeks dan wel rechtstreeks haar bestaan te danken heeft. Laten we de natuur, waaraan fundamentalistische groenen terug een hoofdrol willen geven onder de loep nemen.

Het biologische leven, zoals dat waarschijnlijk al zo’n 2 a 3 miljard jaar bestaat op deze planeet wordt gekenmerkt door enkele fundamentele principes en wetten waaraan het zijn voortbestaan en evolutie te danken heeft. De levensloop van alle biologische systemen is cyclisch. Dieren worden geboren, groeien tot volwassenheid, worden oud en sterven. Individuele dierenpopulaties nemen in omvang toe, zorgen voor een toename van de roofdieren die van hen leven en nemen vervolgens terug af in aantal en blijven dan een tijd sluimeren totdat hun moordenaars getroffen worden door de schaarste en zelf in aantal afnemen zodat voor henzelf de cyclus van regeneratie terug kan beginnen.

Al even cyclisch is de opkomst, bloei en verval van voor-technologische beschavingen waarvan de wereld er duizenden heeft zien komen en gaan. Deze volkeren groeiden aan en expandeerden zover als hun technologisch niveau toestond en begonnen na het kritische punt van verzadiging aan een onomkeerbare neergang om vervolgens plaats te ruimen voor het volgende volkje dat klaar stond om de wereld te veroveren. Het was de onmogelijkheid om verder te groeien, de onmogelijkheid om meer mensen beter en gelukkiger te laten leven dat de status quo voortbracht en inherent verbonden hiermee, verval en ondergang. Hoezeer hij het ook draaide of keerde, hoezeer de mens ook hoogstaande cultuuruitingen voortbracht, hij bleef altijd structureel verbonden met het wezen van de natuur, het leven, de groei en de ondergang.

Het is pas sinds de industriële revolutie eind 18e eeuw dat deze cycli voor een groot deel hun greep hebben verloren op de menselijke ontwikkeling en dat de groei vanaf toen quasi onafgebroken is gebleven. Telkens wanneer een bepaalde technologische vernieuwing voor een nieuw economisch hoogtepunt had gezorgd en er vervolgens een crisis optrad bleek de mens in staat om met een nieuwe innovatie versterkt uit de crisis tevoorschijn te komen naar een nieuw hoogtepunt toe. Een nieuw soort cyclisch systeem dus maar met het grote verschil dat elke volgende cyclus zich op een hoger niveau bevindt. Technologische vernieuwing maakte het mogelijk dat een bevolking meer kon gaan produceren en dus rijker worden zonder daarvoor zelf in omvang toe te nemen hoewel dit aanvankelijk nog wel gebeurde. Dat die revolutie bijzonder schrijnende sociale wantoestanden voortbracht zorgde ervoor dat de overheid ging ingrijpen in het economisch proces om zo een enigszins draagbaar bestaan voor de arbeiders te bedingen. Zo ook wordt de overheid heden ten dage aangespoord om actief in te grijpen ten behoeve van het milieu (en natuurlijk ook nog steeds voor de arbeiders).

De tegenstanders hiervan die zich meestal in neo-liberale hoek bevinden zien de economie nog steeds als een natuursysteem waarin vraag en aanbod zich exact op elkaar afstemnmen, dewelke automatisch zal leiden tot meer welvaart voor meer mensen en waarin bijsturing door derden volledig uit den boze is.

Het probleem in een natuurlijk systeem -het kapitalisme pur sang- is dat tussen twee hoogtepunten een minder stabiele periode bestaat met sociale spanningen en politieke instabiliteit die kunnen leiden tot een zwenk naar links of naar rechts met in het ergste geval oorlog als gevolg. Een nog fundamenteler probleem van het ongemedieerde kapitalisme is dat deze blijft voortstuwen naar nieuwe hoogtepunten met enkel en alleen het economische gewin op korte termijn als oogpunt zonder daarbij rekening te houden met de intrinsieke beperkingen van het ecologische systeem of zelfs de directe gezondheid van de mens zelf.

De natuur als enige principiële leidraad nemen bij het economisch handelen is dus zowel onwenselijk als onmogelijk omdat dit leidt tot een soort van roofeconomie waarin het recht van de sterkste primeert en die niet ophoudt vooruit te gaan voor het absolute einde is bereikt. Hierin blijkt een overeenkomst tussen de neo-liberalen en de extreme ecologisten, nl. dat zij beiden pleiten voor een ‘natuurlijk’ economisch systeem waarin de mens niet tussenkomt, de enen met technologische hulpbronnen voor de mens, de anderen zonder. Beide bevatten in potentie het einde van de beschaving en zijn wenselijk noch mogelijk.

Het is waar dat de mens momenteel te veel geeft dan hij neemt en dat de nefaste gevolgen daarvan nu al duidelijk worden. Er is geen enkele reden waarom we geen gebruik zouden mogen maken van natuurlijke hulpbronnen, maar vanaf het moment dat onze eigen gezondheid of ons bestaan uberhaupt in gevaar komt is het onze plicht om in te grijpen, al was het maar uit puur lijfsbehoud. Economische groei is nodig, daar twijfelt niemand aan maar deze moet dringend losgekoppeld worden van het immer stijgende energiegebruik, hoewel velen dit noodzakelijke inzicht nog steeds niet delen.

Doch tijden veranderen en het groene alternatief is nu meer dan ooit bespreekbaar, temeer daar binnen de ecologische bewegingen de realistische facties de boventoon voeren en hier en daar zelfs deelnemen aan de macht, iets dat voor twintig jaar ondenkbaar was. De trendbreuk is ingezet…

Als we willen dat de Derde Wereld ooit een vergelijkbare welvaart als ons bereikt zonder dat we allemaal tenonder gaan moeten we ons eigen economisch systeem grondig herdenken en niet de natuur als voorbeeld nemen maar eerder wat menselijk is en haalbaar.

Leave a comment

Filed under economie, politiek, Social

Marokko en kinderarbeid.

November 1998 (EOOS magazine jaargang 98-99 nr. 1)

Marokko en kinderarbeid.

timthumb.phpDe term ‘kinderarbeid’ roept bij de meesten onder ons meteen associaties op met landen als India, China of lndonesi€e. Doch zoals de titel van dit stukje reeds doet vermoeden moeten we het niet eens zo ver van huis zoeken.

Inderdaad, in datzelfde Marokko, waarmee de EU een gradueel vrijhandelsakkoord heeft afgesloten, worden kinderen systematisch ingezet in de traditionele nijverheid. Het gaat hier dus niet over de talrijke schoenpoetsertjes en waterverkopers die de bushaltes afdweilen om voor een halve dirham dorstige reizigers ten dienste te staan; feit is dat er op grote schaal kinderen worden ingezet in een sector die van groot belang is voor de nationale economie hoewel deze niet als dusdanig beschouwd wordt door de regering en zelfs stiefmoederlijk wordt behandeld.

Gevolg; Arbeidsreglementen die zelfs in de ‘belangrijkere sectoren’ hoogstens het minimum voorzien, zijn in de handwerkers ateliers absoluut onbestaande. Donkere muffe kamertjes met een laag plafond of tochtige ruwbouw waar de wind nu en dan een zure urinegeur meebrengt van het achterliggend ‘toilet’. De kinderen die hier werken doen dit niet enkel gedurende de vakanties, maar gewoon het hele jaar door. Naar school gaan zit er dus niet in aangezien het huisgezin in grote mate afhankelijk is van het inkomen dat de kinderen meebrengen.

In de ateliers zelf is het de ‘meester’ die een aantal leerjongens opleidt die zich onderling hierarchisch verhouden naargelang hun kundigheid. De producten die u in de zogenaamde ‘soeks’ aantreft, gaande van houten siervoorwerpen, beslagen tinnen en koperen schoteltjes, rugzakken of de in Marokko zeer populaire gele huis- tuin- en keukensloffen, zijn grotendeels door kinderhanden gemaakt. Door de enorme concurrentie tussen de ateliers worden deze producten slechts met een zeer lage winstmarge verkocht aan de winkeleigenaars die vaak astronomische winsten slaan uit naieve toeristen, wat in geen geval wil zeggen hun eigen mensen nooit in het zak worden gezet.

Of de nieuwe socialistische regering iets aan de situatie gaat veranderen valt nog af te wachten aangezien het land andere, grotere katten te geselen heeft zoals de enorme werkeloosheid onder de hoger-opgeleiden en het voorbereiden van de economie op de toevloed van goedkope, efficient geproduceerde waren uit Europa eens de douane-unie een feit is. Het is nog maar de vraag of het verlies van arbeidsplaatsen in de aftandse leeggezogen Marokkaanse industrieen, die ongetwijfeld uit de markt zullen worden geconcurreerd, zal worden gecompenseerd door nieuwe investeringen vanuit Europa en of de regering genoeg slagkracht zal blijken te hebben om het bankwezen en de door corruptie aangetaste ambtenarij te stroomlijnen ter voorbereiding hiervan.

De gapende kloof tussen de verpauperde massa en de commercie€le en bureaucratische elite te dichten is een van de grote uitdagingen waar de regerende socialisten in Marokko voorstaan en het is nog maar de vraag of hieraan werkelijk het hoofd kan geboden worden zonder de nog steeds sterke greep van de koning op de politiek te versoepelen. Doch voor het eerst sinds de onafhankelijkheid in 1956 heeft een groot deel van de bevolking terug een of andere hoop op een minder oncomfortabel bestaan. In hoeverre deze hoop ingelost wordt zou wel eens een invloed kunnen hebben op de plaats die de islam bekleedt in het leven van de mensen en in het ergste geval in de politiek, als redmiddel voor een miserabel bestaan.

Leave a comment

Filed under International Affairs, Mensenrechten, Social