Category Archives: economie

Onwrikbaarheden in een wrikbaar heden

Beste Meneer De Wever,
Ik las deze ochtend met veel aandacht uw opiniebijdrage in De Morgen. Op enkele details na ben ik het met u eens. Het is tijd om een tandje bij te steken voor onze Europese beschaving.

Opinie van Bart de Wever in de Morgen

Opinie van Bart de Wever in de Morgen

De Westerling is niet meer trots. De wereldoorlogen die zoals u stelde Europa haar zelfzekerheid ontnamen waren geen ongeluk. Zij kwamen voort uit het onlosmakelijk met de Verlichting verbonden staatsnationalisme. De Joods-christelijke traditie, tweeduizend jaar pogroms met als apotheose de gaskamers, deed hetzelfde met religie. Natie en God hebben sindsdien plaats geruimd voor… ja, voor wat eigenlijk? De rente een puntje laten zakken om de consumptie aan te zwengelen? Angstvallig wachten op de nieuwe iPhone?

Onwrikbaarheden in een wrikbaar heden
Verlichte ideeën zoals individuele vrijheid, gelijke opportuniteiten en inspraak betekenen in een economisch eengemaakte wereld niets als ze niet op iedereen van toepassing zijn. Mensenrechten zijn universeel. Zij zijn niet Belgisch of Vlaams, Joods of Christelijk of Moslim. Iedereen heeft er altijd en overal recht op. Habeas corpus en zo. Maar de Westerse verlichte ideeën, net zoals de democratie zelf, zijn niet af. De gelijkheid van man en vrouw is, en hier verraad ik mezelf nogmaals als product van een Katholieke school, een werkwoord. Daar moeten vrouwen nog elke dag om vechten. Als we er de statistieken op naslaan lijken het evenwel vooral de mannen die de klappen uitdelen. We mogen ons met andere woorden niet op de borst kloppen voor iets dat nog niet gerealiseerd is.

Lead by example.
We moeten vaker praten over Westerse waarden. Maar the proof of the pudding is in the eating. Zijn wij bereid Belgische wapenfabrikanten uitvoer te ontzeggen naar landen die het niet nauw nemen met de Mensenrechten? Zijn wij bereid moedige beslissingen te nemen wat betreft de energiebevoorrading van Europa? Blijven we met andere woorden gas kopen van Rusland en de Centraal-Aziatische stan-staten? Blijven we met elke tankbeurt, via onze Saoedische partner, ISIS subsidiëren? En als we die beslissingen niet nemen, kunnen of mogen we dan verwachten dat in een immer krimpende wereld, ons handelen ginder, geen weerslag heeft op het leven hier?

Niets komt voort uit niets.
Over die oorlog dus… Als Islamoloog heb ik geen angst om gewapend islamfundamentalisme te benoemen en te analyseren. Politieke islam begon, geloof het of niet, als hervormings- moderniseringsbeweging, in reactie tegen de door u vermeldde koloniale bezetting. Repressie, door westerse, daarna door nationale regimes, verhardde de verschillende bewegingen. Sommige landen, Saoedi-Arabië op kop, steunden en steunen gewapende moslimmilitanten, om geopolitieke doeleinden te verwezenlijken. Dit gebeurt vaak met medeweten en steun van Westerse partners -zie Afghanistan in de jaren tachtig. Wat het Saoedische regime zelf betreft, aldus een Arabische volkswijsheid: waar koning of prinsen neerstrijken zijn er Bugatti’s, hoeren, en sloten cocaïne. M.a.w. de strijd, althans niet wat de spin in het web zelf aangaat, is er geen van beschavingen, maar een van geld, macht, en -we benadrukken- hoeren en cocaïne.

Democratie is onmogelijk zonder aansprakelijkheid. Zelfkritiek dus. Zeggen dat de Amerikaanse invasie van 2003 -ik ben trots dat mijn land zich daar destijds tegen verzette!- een belangrijke voedingsbodem creëerde voor de Islamitische Staat en uiteindelijk deze bloedige zomer van 2016 is geen defaitisme. Een soeverein volk werd -laten we wel wezen- vernietigd. De rule of law stelt dat de verantwoordelijken op de beklaagdenbank thuishoren. Wat voor Salah Abdesalam geldt, geldt ook voor Tony Blair en George Bush. Die confrontatie met onszelf moeten we durven aangaan.

Zo’n systeemanalyse gaat niet voorbij aan de individuele verantwoordelijkheid van de aanslagpleger. Waarom zovele jonge mannen ervoor kiezen ons land van melk en honing te verlaten voor een verre, bloederige woestijn, of de samenleving waarin ze geboren zijn aan te vallen, is een vraag die gesteld moet worden. Tenminste, als we ze niet, ieder naar eigen goeddunken, al zelf beantwoorden voor ze gesteld is.

Bloedbad.
Intussen moet het moorden stoppen. Een passief en onzelfzeker Europa brengt haar eigen toekomst in gevaar. Het erbarmelijke talmen tijdens de Bosnische burgeroorlog bijvoorbeeld, op amper vier uurtjes rijden van Wenen, was onvergeeflijk. Twintig jaar later laten we opnieuw een burgeroorlog verder etteren, buiten een luchtbombardement hier en daar met geleende bommen. Toegegeven, we kunnen Turkije, Saoedi-Arabië, Rusland, Iran, en anderen niet dwingen om de wapenleveringen te stoppen. Maar hoe vallen universele westerse waarden te rijmen met de gevoerde niets, maar dan ook niets realiserende realpolitik? Moeten we Turkije vrij spel geven tegen de Koerden in ruil voor minder vluchtelingen? Staan we toe dat Assad de (niet-ISIS) rebellen van Aleppo in de pan blijft hakken, alsook burgers met duizenden, in ruil voor de belofte dat het zonder hem erger wordt? En voor de rest duimen maar dat het kalifaat op een goeie dag zichzelf opheft om in Genk een kebab zaak te beginnen.

De oorlog tegen ISIS, waarvoor u met zoveel klassiek aplomb onze bereidheid petitioneert, het terugrollen van dat bangelijke bolwerk in de woestijn, zijn we daartoe echt bereid? Blijven we hier in Europa zandzakjes vullen, voor elke badgast een soldaat, en hier en daar een boude uitspraak, dat Moslims de homo’s met rust moeten laten en dat Zwarte Piet van ons is?
Of gaan we echt op missie? Leggen we een wapenembargo op aan Saoedi-Arabië? Laat Frankrijk haar fregatten-deal met SISI varen? Zijn we bereid blauwhelmen te sturen om de Syrische staat veilig te maken voor democratie, samen met andere landen in VN-verband? Is de Belgische diplomatie bereid haar nek uit te steken voor een vredesconferentie? En als die mislukt, opnieuw, en opnieuw, stick and carrot, tot het wel lukt? Of blijft het inderdaad bij kaarsjes en knuffels (en stoere taal)?

Heruitvinden.
Het einde van de tweede wereldoorlog bracht vrede. De jongste generaties, toch die van Europa, namen ze misschien voor vanzelfsprekend. Wat ons ook ontgaat is dat onze niet-Westerse evenknieën ze schier gekend hebben. Dat een echte herverdeling van opportuniteit, vrijheid, ontplooiing en alle rechten en plichten en idealen van de Verlichting, voor meerdere miljarden inwoners van deze aardkloot uitbleven. Om het met Ghandi te stellen, Westerse beschaving is een geweldig idee, maar alles kan beter. De teksten van die oude Grieken en Romeinen werden geschreven door mensen. Net zoals de Koran en de Bijbel. Voor je het weet vergeet je dat het klassieke Griekenland een oligarchie was met beperkt censuskiesrecht en potscherven-justitie, en dat die befaamde Hoplieten in feite slaven waren.

Opiniebijdrage Mo*, 31 juli 2016

Leave a comment

Filed under boeken, Books, Brussels, culture, Duitsland, economie, Education, Europe, extreem-rechts, fiscaliteit, Globalisering, History, International Affairs, Internet, Islam, Judaism, Mensenrechten, Middle East, Multiculturalism, oil, overbevolking, politiek, Social, United Nations, Verenigde Naties, Vluchtelingen

Saudi-Arabië, het (verre van) Islamitische Koninkrijk.

SaudiHet land Saudi-Arabië komt recent vaak in beeld als sponsor van de Islamitische Staat, rechtstreeks of onrechtstreeks, via leden van het omvangrijke koningshuis, zakenmannen, en rijke families. Ze zouden dit doen omwille van het Wahhabisme, de puriteinse strekking binnen de Islam waarop het land zijn wetten en cultuur baseert. Maar hoe Islamietisch is het land echt?

De Saoedische staat is gebaseerd op een verstandhouding tussen de Saud familie, en de nazaten van een Wahhabistische preker die rond het einde van de 18de eeuw een soort van Calvijnse revival beweging aanvoerde. Die verzette zich o.a. tegen een wijdverspreide heiligencultus en de vernieuwende interpretaties en Korancommentaren van de afgelopen eeuwen. Dat verbond houdt met ups en downs tot vandaag stand. De Saud familie bestiert de economie, de olie zeg maar, en het buitenlandse beleid, terwijl het religieuze establishment het openbare leven op streng Islamietische leest vorm geeft. Dieven worden de handen afgehakt, overspeligen gestenigd, you name it.

Die vroomheid vond ook zijn weg naar het buitenlands beleid. Met de enorme olie inkomsten werd vanaf de jaren vijftig en zestig imams uit alle hoeken van de wereld opgeleid, strenge moskeeën gebouwd en gesteund, waaronder de Grote Moskee van Brussel. De invloed op het openbare leven was voelbaar. Terwijl gedurende de jaren vijftig en zestig minirokken geen rariteit waren in de straten van Cairo tot Kabul, ging het vanaf de jaren zeventig langzaam maar zeker richting hoofddoek, niqab, en boerka.

Vandaag de dag presenteert Saoedi-Arabië zichzelf als een Islamitisch land, met strenge maar rechtvaardige wetten die voor iedereen gelden. Wie niks mispeutert, heeft niks te vrezen. Eenduidige, zij het draconische, wetten zijn één ding, maar zoals men in het Engels zegt: the proof of the pudding, is in the eating. Op wie worden die wetten eigenlijk toegepast, en in welke mate?

Royals ontspringen de dans.

De overeenkomst tussen de Sauds en het Wahhabistische religieuze establishment, geeft die eersten niet alleen een vrijgeleide wat betreft de praktische zaken van de staat, maar de circa 15.000 individuele leden van de koninklijke familie groot en klein ontspringen grotendeels ook de strenge wetten opgelegd aan de rest van de bevolking. Wilde feestjes, drugs, alcohol, en prostitutie tieren welig, niet enkel in de afgehuurde hotelsuites, van Cairo, New York, London en Parijs, maar ook in Saoedi-Arabië zelf. Met geld kan je veel kopen. Met veel geld, en dat is er, is de sky de limit.

Discriminatie.

Ongeveer 8 miljoen op een totaal van 27 miljoen inwoners van Saoedi-Arabië is afkomstig uit landen zoals Indonesië, Bangladesh, Yemen, Indië en Pakistan. Hoewel het merendeel moslim is, blijft uitbuiting, zowel seksueel als economisch, schering en inslag. Het probleem was in 2002 zo prangend dat de groot-mufti zich ertoe genoopt voelde erop te wijzen dat contractbreuk, intimidatie, verkrachting en chantage van werkers tegen de Islam ingaat. In de praktijk wordt de strenge Wahhabistische leest veelal toegepast als drukmiddel tegen arbeiders met een andere etnische achtergrond. Mishandelde hulpjes worden beschuldigd van diefstal. Verkrachte dienstmeiden die eraan denken naar de politie te stappen, hangt een aanklacht van overspel boven het hoofd. De overheid publiceert geen concreet aantal van ter dood veroordelingen, maar buitenlandse mensenrechtenorganisaties schatten dat meer dan de helft van de mensen die wachten op hun terechtstelling, Indonesisch is. Een echte puriteinse Islam, met zijn nadruk op gelijkheid binnen de Islamietische gemeenschap of ‘Umma’, kan je dit bezwaarlijk noemen. De vraag stelt zich of het überhaupt te rijmen valt met Islam als dusdanig.

Politieke repressie.

De Islamitische jurisprudentie, of toch een zeer selectieve lezing ervan, wordt ook ingezet tegen Saoedische burgers. Vooral tegen zij die zich politiek engageren. Terwijl de Saoedische ambassadeur in Libanon een solidariteitsmars bijwoonde na de Charlie Hebdo aanvallen, werd de blogger Raif Badawi veroordeeld voor het beledigen van de Islam. In de realiteit had hij een lans gebroken voor een seculiere staat –wat in de praktijk neerkomt op het beëindigen van de meer dan tweehonderd jaar oude overeenkomst tussen het koningshuis en het Wahhabitische sheikhs. In 2014 stelde het land atheïsme of “het in vraag stellen van de basisprincipes van de Islamietsche religie waarop dit land gebaseerd is” gelijk aan terrorisme.

Buitenlands beleid.

Ondanks de verspreiding van het strenge Wahhabisme, o.a. via de destijds door de V.S. gesteunde Osama Bin Laden die tegen het goddeloze Soviet-rijk vocht in Afghanistan, keren de zeloten zich telkenmale tegen het in hun ogen corrupte regime in Riyad. In 1979 bezetten jihadi’s de Grote Moskee in Mekka. Hun doel was het omverwerpen van zowel de regerende Saudische familie, als de Wahhabistische religieuze elite, en de terugkeer naar een pure vorm van Islam. Steenrijke donoren, samen met hooggeplaatste Saoedische militairen gaven geld, wapens en logistieke steun. In 2001 wilde Al-Qaeda de in hun ogen imperialistische V.S., aanwezig op verschillende militaire basissen in Saoedi-Arabië, treffen, alsmede hun bondgenoot in Riyad.

Net als toen, sluizen vandaag rijke, vaak religieus-overtuigde individuen, geld door naar buitenlandse jihadi’s. De Saoedische staat knijpt een oogje toe omdat het haar goed uitkomt in de bredere strijd tegen de grote strategische concurrent Iran. Die wedloop om regionale overmacht heeft een religieuze component in het respectievelijk Soenitische en Shi’itische karakter van beide landen. Met zieltjeswinnerij wordt het voetvolk gemotiveerd, maar de vruchten; invloed, markten, geld –veel geld- zijn voor het grote koningshuis; een kleine elite die Islam niet ziet als doel, maar als middel.

Leave a comment

Filed under economie, extreem-rechts, Islam, Mensenrechten, Middle East

Toyota’s fuel cell mirage.

toyota-mirai-fcv_large

Toyota Mirai

Pardon me: Mirai, which is the name of Toyota’s hydrogen-fueled fuel cell car that’s just come onto the market. Make that, a market, as in: only in California where there are a few dozen stations to fill up. Toyota doesn’t believe in the battery-powered electric car. It should know, it’s been in the business of developing, selling, and servicing the hybrid petrol-electric Prius since 1997. The billions spent in R&D paid off handsomely, as the Prius became a runaway success, stealing a march on all of its competitors.

It was expected that the company would continue on the chosen path, and it did. For a while at least. After three generations of Priuses, each one better and thriftier than the previous -a fourth is about to launch- with total sales of close to four million, Toyota no longer believes in electric.

Or rather, it doesn’t believe in the lithium-ion battery currently propelling a plug-in version of the latest Prius up to 20 kilometers on electric power alone before the gasoline engine kicks in. Continuing that evolution, relying less on the petrol-part of its hybrid system, in favor of going electric is, according to Toyota engineers, technically not feasible. Until charging a battery takes minutes and not hours, as it currently does, nothing can be done.

Rather than R&D its way out of the slow-battery-charging quagmire, the company set out on a different path altogether. Behold: the Mirai. You quickly fill it up with hydrogen, and a nifty device called a fuel cell will turn that hydrogen into electric power, and water. The motor of the car is electric. No oil or gas needed. Except the oil and gas currently used to fabricate the hydrogen of course.

Clean hydrogen anyone?

Clean hydrogen anyone?

It’s possible, using electrolysis, to simply split water into oxygen and hydrogen. But overwhelmingly, 95% of all hydrogen is currently produced using hydrocarbons. Moreover, roughly half of that hydrogen is used in the process of oil refinement itself. Filling up the Mirai with hydrogen currently costs about twice what you would pay for gasoline although Toyota hopes the price will eventually be comparable.

With the Mirai you have yourself an electric car, almost as dear as a (battery-electric) model S Tesla, that you can charge very quickly, and drive for about the same distance you would a Tesla. You cannot charge the Mirai from your home for 5 to 10 Euros (depending on where you live), but industry are planning to expand the number of hydrogen stations in North America and Europe. In Germany for instance, these good folks have taken it upon them to invest the necessary billions: Air Liquide, Daimler, Linde, OMV, Shell and Total.

The good old days, reloaded.

The good old days, reloaded.

In other words, the petrol people have seen the light. For a price you understand. In stead of a cable connecting a wind turbine or solar (ideally sitting on top of your house) with your car, they want to keep pumping oil and gas, and shipping it to their refineries, turning it into hydrogen and then trucking it out to petrol, excuse me, hydrogen stations where you, for a good price, will go and fetch a good old physical product. Out with the old, in with the old.

An article (on Motley Fool) recently argued that Toyota’s move towards hydrogen should worry automakers like Tesla who are opting for battery-electric cars, because “Toyota’s standing makes it hard to dismiss”. What they really seem to be offering is another lease on life for an energy infrastructure that has served humanity well for about a hundred years, but that has destabilized entire regions, destroyed countries, and potentially, the world.

battery-electric 2018 Chevrolet Bolt

battery-electric 2018 Chevrolet Bolt

Luckily consumers can be expected to make the right choice, financially and environmentally, especially when cheaper, 20.000 to 40.000 euro electric cars start hitting the market in the coming years. Investors should likewise see Toyota’s hydrogen venture for what it is: a mirage.

Leave a comment

Filed under economie, economy, energy, oil, peakoil, technologie, technology

Vol is vol

11951866_10156009750400525_6003012855215547269_nSorry maat, of meisje, vol is vol.

We kunnen toch niet de ellende van de hele wereld naar hier halen? Dat begrijp je toch ook. Enfin, begreep.

We hebben van onszelf al genoeg problemen. Zoveel dat we er onze lagere middenklasse voor moeten pluimen om ze proberen op te lossen.

Goed, Turkije en de andere buurlanden van Syrië zijn zo lief om een stuk of 4 miljoen van jouw vriendjes, broers, zusjes, moeders en vaders op te vangen. Maar je moet ook niet alles met elkaar vergelijken. Snap je? Enfin, snoop.

De draagkracht bij onze bevolking om meer te doen is beperkt. Antwerpen staat bijvoorbeeld zeker niet op de eerste rij om voor extra opvang te zorgen. Dat stond ergens te lezen. Tegen de mensen zeggen dat we moeten besparen, en het dan langs ramen en deuren naar buiten smijten, het kleinste kind, zoals jij er eentje was, begrijpt dat dat politiek moeilijk ligt.

Zoals jouw broer, die in Damascus studeerde maar die nu ook ergens op dat strand ligt te liggen, misschien wist: Europa heeft tussen nu en 2050 tientallen miljoenen extra zielen nodig, alleen al om de bevolking op pijl te houden. Da’s economie. Harde cijfers. Ok, goed. Maar je begrijpt toch dat jullie niet gewoon holder de bolder naar hier kunnen komen varen? Kan je je de chaos voorstellen?

Per slot van rekening willen we alleen mensen die een netto-toegevoegde eh, alé, mensen die iets kunnen. Liefst geen moslims. We zijn per slot van rekening het Judeo-Christelijke Europa. Wij vragen ons al 2000 jaar constant af, wat zou Jesus doen? Met weinig succes overigens.

Leave a comment

Filed under Afghanistan, Brussels, economie, Europe, extreem-rechts, Globalisering, Human Rights, Mensenrechten, Middle East, Multiculturalism, politiek, Vluchtelingen

‘Basisinkomen is hét antwoord op technologische ontwikkelingen’

(verschenen op Mo* op 13 Maart 2015)

Steeds intelligentere computers nemen meer en meer intellectuele jobs voor hun rekening, stelt auteur Tom Kenis vast. Waar gaat dat eindigen? Kenis argumenteert dat een basisinkomen voor iedereen de oplossing vormt. 

De wereld staat op zijn kop. Een opeenvolging van uitvindingen vormt een bedreiging voor bestaande economische activiteiten en de daaruit voortvloeiende inkomens. De politieke wereld reageert te traag op de sociale uitdagingen van een nieuwe soort economie.

De bovenstaande beschrijving zal niet enkel hedendaagse commentatoren bekend in de oren klinken. Gelijkaardige woorden schetsten tweehonderd jaar geleden de eerste industriële revolutie –het verdwijnen van handwerkers ten voordele van Spinning Jenny’s, Slubbing Billy’s en ga zo maar door. De gevreesde massale werkeloosheid bleef echter uit. Wel duurde het bijna honderd jaar vooraleer de uitbuiting van de “nieuwe” arbeider via stakingen, vakbonden en arbeiderspartijen met betekenisvolle sociale wetgeving aangepakt werd.

Frigo’s en Soviets

De “tweede industriële revolutie” –die van elektriciteit en bandwerk – droeg honderd jaar later deels in zichzelf een sociale component. Die kwam er in de vorm van hogere lonen die de arbeiders toestonden om de door henzelf geproduceerde tinnen Liesjes en frigo’s te kopen. Dat was mogelijk vanwege de hogere productiviteit en immer goedkopere olie.

Belastingheffende overheden kregen daardoor ook, nog steeds onder druk van bonden en socialistische partijen, de nodige armslag om de welvaartstaat verder uit te bouwen. Sociale toegevingen binnen een marktkader werden tevens gezien als een manier om het communistische gevaar te bezweren.

Van Watt naar Watson

De “derde inustriële revolutie” –de automatisering die vanaf begin jaren zeventig de arbeiders aan die lopende band begon te verdringen –zette samen met de olieschok en de versnelde globalisering na de val van de Berlijnse muur langzaam maar zeker de sociale verworvenheden onder druk.

Vandaag rukt die wereldwijde concurrentie onverminderd op. Inmiddels dient de “vierde technologische revolutie” zich aan: steeds intelligentere computers nemen meer en meer intellectuele jobs voor hun rekening.

Watson, de supercomputer van IBM leest en “begrijpt” systematisch alle medische literatuur en staat op basis daarvan artsen bij in het stellen van diagnoses. Bloomberg laat het schrijven van beursrapporten meer en meer over aan machines. Auto’s leren zienderogen remmen, sturen en parkeren. Computers leren zichzelf programmeren. De Genkse Ford-arbeider, maar ook de hoogopgeleide kenniswerker is eraan voor de moeite. Niet Yash in Bangalore profiteert daarvan, maar pakweg Samantha, het intelligente besturingssysteem vertolkt door Scarlett Johansson in de film Her. De realiteit zit dat sciencefiction-verhaal nauw op de hielen.

Mensenjobs verdwijnen

Welke taken gaat de nieuwe “kenniskracht” uitvoeren als alle vacatures voor saaie jobs ingenomen zijn door Siri of Cortana? Welke mensenjobs verdwijnen? Welke nieuwe komen erbij? Zullen die nieuwe taken zoals verwacht de relatie tussen werkgever en werknemer verder doen eroderen? Zal die ““nieuwe” on-of-werker, losgeweekt van pendelroute en uurrooster, dat als een bevrijding ervaren: de mogelijkheid om eindelijk familie en werk te verzoenen? Of wordt hij of zij net meer slaaf van e-mail en telefoon, vierentwintig op vierentwintig, en van de verlammende angst voor wat (niet) komt en de tonnen papierwerk tussen afloop en aanvang van elke tijdelijke job?

Janboel aan koterijen

In een ideale wereld leidt meer technologie tot een hogere productiviteit per werknemer en – indien efficiënt belast en verdeeld –ook tot meer middelen voor sociaal beleid. De voorgaande innovatiegolven maakten dat sociaal beleid tegelijk noodzakelijk en mogelijk. Een regulerende overheid stuurt het overgangsproces aan of bij en mitigeert de negatieve gevolgen. Traditioneel gaat het over werkeloosheidsuitkeringen, omscholing, infrastructuuraanpassingen, enz.

Het sociale vangnet zelf echter, alsmede de financiering ervan, is sinds haar ontstaan – met aanpassinkjes aan uitzonderingen op aanpassingen – verworden tot een janboel aan koterijen waar enkel professionelen nog aan uit geraken. Het beheer ervan, door overheid, sociale secretariaten en advocaten, zadelt de economie op met een niets producerend, zichzelf in stand houdend waterhoofd. De sociaal zwakkeren profiteren nog nauwelijks. Gedreven ondernemers trekken gedegouteerd weg.

Hersendode kopers

Liberale partijen voelen via hun achterban wel aan dat er iets scheefloopt, maar komen in analyse en recepten niet veel verder dan tweaken: het goedkoper en/of bouwvalliger maken van de koterijen in de hoop dat ze vroeg of laat helemaal instorten.

Er wordt beknibbeld op onderwijs terwijl de nieuwe economie net daar forse investeringen vergt. Hogergeschoolden doen het doorgaans goed in de flexi-conomie. Men zet in op meer zondagshoppen en afterwork-shoppen in steeds meer shoppingcenters. Burgers dreigen door dat nihilistische meer-meer-beleid gereduceerd te worden tot hersendode, diep in de schulden stekende kopers van dingen.

De socialistische familie geraakt in de meeste gevallen ook niet verder dan het verdedigen van een steeds minder effectief vangnet, een pyrrusoverwinninkje hier en daar, en hoopt met gekruiste vingers op de volgende economische heropleving.

Vrij om te beslissen

Wat als je de overheid fenomenaal kon afslanken, een hyper-flexibele arbeidsmarkt kon creëren, én tegelijk die flexibele werkers een ongeziene bescherming kon bieden? De idee om elke burger zonder enige voorwaarde een basisinkomen te geven vanaf achttien jaar tot zijn of haar dood is niet nieuw en werd al op kleine schaal toegepast. Ze werd in verschillende vormen verdedigd door Martin Luther King Jr. en Milton Friedman.

In het kort: de overheid hoeft niemand in dienst te nemen om te controleren of werklozen daadwerkelijk dadeloos thuis zitten. Burgers zijn vrij om te beslissen of en hoeveel ze willen werken bovenop het toegekende levensloon. Gedaan met de werkeloosheidsval, stechelen over pensioenleeftijd, brugpensioen, en of en hoeveel er bijgeklust mag worden.

Weg met kutjobs

Het kostenplaatje verschilt naargelang het specifieke maandelijkse bedrag dat naar voren geschoven wordt. De Panorama-uitzending die onlangs in België het debat terug op gang bracht, berekende een 1500 euro per maand per volwassen inwoner, gefinancierd door een fors gereduceerd overheidsapparaat.

Moeilijker te becijferen, en meestal ook niet opgenomen in de kosten/baten-prognoses, is het innovatiedividend. Werknemers die in onzekere tijden op een hersendodende nine-to-five blijven plakken, zien plots de mogelijkheid om innovatieve ideeën toe te passen.

Kosten gerelateerd aan stress, burn-outs en ziekteverzuim nemen af. Werklozen die in de huidige context weinig te winnen hebben bij het aannemen van een job verschijnen wel op de arbeidsmarkt, terwijl anderen plots ruimte zien om voor zieke familieleden, vrienden of ouderen te zorgen. Ruimer gezien: wie doet wat hij of zij graag doet, doet dat doorgaans beter.

Vooral het onderwijs zal cruciaal zijn om de overgang te maken naar deze hyper-flexibele, hyper-sociale, hyper-innovatieve toekomst. De bedrijfswereld zal profiteren van gemotiveerdere werknemers, maar zal er ook harder om moeten knokken.

Deel van de koek

Economisten zullen andere indicatoren moeten hanteren dan vandaag om de gezondheid van een economie te “bewaarden”. Activiteitsgraad, werkloosheid, en “werkende” bevolking zijn in dit scenario aan herdefiniëring toe.

Van belang in de nieuwe, vrije economie is de algemene productiviteit per werker aan de ene kant, en wat er jaarlijks uitgekeerd wordt. Automatisering, elektronisch of machinaal, vormt dan niet langer een bedreiging voor het systeem.

Zolang de koek groeit, krijgt iedereen automatisch én zolang hij of zij leeft hetzelfde aandeel van die koek. Als de economie als aggregaat genoeg waarde creëert, op welke manier dan ook, profiteren alle ingezetenen daarvan. De productiviteitstijging van de gemotiveerde, denkende mens met basisinkomen verbetert de concurrentiepositie zonder aan sociale afbraak te doen.

Lokale economie

Net zoals de eerste en de tweede industriële revoluties combineert ook de huidige omslag een andere manier van werken met een nieuw energieparadigma. Europa concurreert niet alleen met China en anderen op loonkost, maar ook om toegang tot steeds duurdere fossiele brandstoffen – de huidige, tijdelijke dip niet te na gesproken. Het Europese economische bestel is gebaseerd op goedkope olie. Daarmee kan je elke dag ver van huis werken en winkelen.

Maar hoeveel mensen zouden elke dag urenlang in de file blijven staan indien ze, gedekt door een basisinkomen, dichter bij huis een job zouden uitoefenen die niet noodzakelijk gebaseerd is op het produceren of verplaatsen van objecten? Zowel het basisinkomen als hernieuwbare energie wijzen in de richting van een meer lokale economie. Stroom uit wind en zon wordt typisch dicht bij de bron verbruikt. Dat weegt minder zwaar negatief door op de handelsbalans dan olie en gas, en brengt minder (militaire) kosten met zich mee om het goedje hier te krijgen.

Badwater

De Amerikaanse Affordable Care Act – kortweg Obamacare – is in de eerste plaats een algemene ziekteverzekering zoals we die in Europa al lang kennen. Misschien even belangrijk is het doel, ingebakken in de logica van de wet, werknemers los te knippen van werkgevers die tot voor kort instonden voor steeds duurdere polissen. Angst voor de kosten van ziek worden is op die manier geen factor meer bij de jobkeuze. Het basisinkomen trekt die filosofie door naar de kost van het leven zelf. Een gegarandeerde levenskost die de basisbehoeften dekt ontkracht ook de waanidee dat beter leven gelijkstaat aan meer kopen. Economisten hoeven echter niet te vrezen voor het instorten van hun vakgebied. Het groeiconcept zelf hoeft niet met het badwater weg. De broeikasgas-intensiteit van de Belgische productie, de uitgestoten broeikasgassen per eenheid toegevoegde waarde, daalde tussen 1995 en 2008 al met 35%.

Groei volledig loskoppelen van het puur materiële ‘meer dingen maken’ is mede dankzij de huidige technologische revolutie niet alleen mogelijk maar noodzakelijk.

Een beleid rond basisinkomen gaat hand in hand met ecologische ont-materialisering en digitale flexibilisering. Economische ontwikkeling wordt dan meer ontplooiing tout court, iets ontastbaars dat in toenemende mate vooral in de hoofden van haar deelnemers plaatsvindt: zelfbeschikking, zelfverwezenlijking, tegelijk mondialer, vrijer en meer samen dan ook. Of zoals dat in het jargon heet: gelukkig zijn.

 

Leave a comment

Filed under economie, technologie

Natuur en cultuur.

November 1998 (EOOS magazine jaargang 98-99 nr. 2)

Natuur en cultuur

Het debat wordt al eeuwen gevoerd -deze laatste eeuw intensiever dan ooit- maar kan in geen enkel geval als afgesloten beschouwd worden. Wat is de plaats van cultuur in de natuur en in hoeverre heeft deze zich te schikken naar de schijnbaar tanende begrenzingen hem opgelegd door de natuur?

Twee extreme denkrichtingen kunnen hier gemakkelijk tegenover elkaar gesteld worden, misschien even fundamenteel als de splijtzwam die de wereld de laatste 70 jaar verdeelde, nl. communisme en kapitalisme. De eerste is het beeld dat zijn oorsprong vindt in het vooruitgangsdenken van de l8e en l9e en ook nog een stuk van de 20e eeuw dat stelt dat de mens niet alleen in staat is tot, maar zichzelf haast verplicht vindt om de natuur tot op moleculair niveau te onderwerpen en om te boetseren tot die vorm waarin zij de mens het best tot nut is. Twee opeenvolgende wereldoorlogen, de ontdekking van dingen als het gat in de ozonlaag en het vermeende broeikaseffect betekenden zo goed als de doodsteek voor deze opvattingen.

De opkomst in de jaren twintig van de quantum fysica zorgde voor de wetenschappelijke onderbouwing van de fundamentele onvoorspelbaarheid die blijkbaar een grote rol speelt in de natuur. Dit en de angst voor het schier onbeperkte vernietigingspotentieel dat de technologische innovatie met zich meebrengt heeft sommigen ertoe aangezet heil te zoeken in een tegenovergestelde levensvisie; het ecologisme dat sinds de jaren zeventig op een steeds groeiende aanhang kan rekenen. Het extreme ecologisme in het bijzonder stelt dat de mens zich grotendeels moet terugtrekken uit het ecosysteem en moet afzien van elke invloed daarop.

Zij vindt vooral filosofische onderbouwing in de schrijfsels van John Lovelock die in zijn ‘Gaia’ theorie- stelt dat de mens geen essentieel deel is van het ecosysteem en dat deze daaruit verwijderd zal worden door het collectieve bewustzijn van het stelsel als de mens het voortbestaan daarvan in gevaar brengt. Sterk vereenvoudigd pleit zij voor een soort van mondiaal bewustzijn in een post-technologische samenleving, iets dat een onoverkomelijke contradictie in zich houdt. Wie een enigszins klare kijk op de geschiedenis heeft moet al gauw op het onloochenbare verband stoten tussen psychische mondialisering en technologische vernieuwing en inzonderheid de ruimtevaart, waar de ecologische beweging zich ook tegen verzet, maar waaraan zij onrechtstreeks dan wel rechtstreeks haar bestaan te danken heeft. Laten we de natuur, waaraan fundamentalistische groenen terug een hoofdrol willen geven onder de loep nemen.

Het biologische leven, zoals dat waarschijnlijk al zo’n 2 a 3 miljard jaar bestaat op deze planeet wordt gekenmerkt door enkele fundamentele principes en wetten waaraan het zijn voortbestaan en evolutie te danken heeft. De levensloop van alle biologische systemen is cyclisch. Dieren worden geboren, groeien tot volwassenheid, worden oud en sterven. Individuele dierenpopulaties nemen in omvang toe, zorgen voor een toename van de roofdieren die van hen leven en nemen vervolgens terug af in aantal en blijven dan een tijd sluimeren totdat hun moordenaars getroffen worden door de schaarste en zelf in aantal afnemen zodat voor henzelf de cyclus van regeneratie terug kan beginnen.

Al even cyclisch is de opkomst, bloei en verval van voor-technologische beschavingen waarvan de wereld er duizenden heeft zien komen en gaan. Deze volkeren groeiden aan en expandeerden zover als hun technologisch niveau toestond en begonnen na het kritische punt van verzadiging aan een onomkeerbare neergang om vervolgens plaats te ruimen voor het volgende volkje dat klaar stond om de wereld te veroveren. Het was de onmogelijkheid om verder te groeien, de onmogelijkheid om meer mensen beter en gelukkiger te laten leven dat de status quo voortbracht en inherent verbonden hiermee, verval en ondergang. Hoezeer hij het ook draaide of keerde, hoezeer de mens ook hoogstaande cultuuruitingen voortbracht, hij bleef altijd structureel verbonden met het wezen van de natuur, het leven, de groei en de ondergang.

Het is pas sinds de industriële revolutie eind 18e eeuw dat deze cycli voor een groot deel hun greep hebben verloren op de menselijke ontwikkeling en dat de groei vanaf toen quasi onafgebroken is gebleven. Telkens wanneer een bepaalde technologische vernieuwing voor een nieuw economisch hoogtepunt had gezorgd en er vervolgens een crisis optrad bleek de mens in staat om met een nieuwe innovatie versterkt uit de crisis tevoorschijn te komen naar een nieuw hoogtepunt toe. Een nieuw soort cyclisch systeem dus maar met het grote verschil dat elke volgende cyclus zich op een hoger niveau bevindt. Technologische vernieuwing maakte het mogelijk dat een bevolking meer kon gaan produceren en dus rijker worden zonder daarvoor zelf in omvang toe te nemen hoewel dit aanvankelijk nog wel gebeurde. Dat die revolutie bijzonder schrijnende sociale wantoestanden voortbracht zorgde ervoor dat de overheid ging ingrijpen in het economisch proces om zo een enigszins draagbaar bestaan voor de arbeiders te bedingen. Zo ook wordt de overheid heden ten dage aangespoord om actief in te grijpen ten behoeve van het milieu (en natuurlijk ook nog steeds voor de arbeiders).

De tegenstanders hiervan die zich meestal in neo-liberale hoek bevinden zien de economie nog steeds als een natuursysteem waarin vraag en aanbod zich exact op elkaar afstemnmen, dewelke automatisch zal leiden tot meer welvaart voor meer mensen en waarin bijsturing door derden volledig uit den boze is.

Het probleem in een natuurlijk systeem -het kapitalisme pur sang- is dat tussen twee hoogtepunten een minder stabiele periode bestaat met sociale spanningen en politieke instabiliteit die kunnen leiden tot een zwenk naar links of naar rechts met in het ergste geval oorlog als gevolg. Een nog fundamenteler probleem van het ongemedieerde kapitalisme is dat deze blijft voortstuwen naar nieuwe hoogtepunten met enkel en alleen het economische gewin op korte termijn als oogpunt zonder daarbij rekening te houden met de intrinsieke beperkingen van het ecologische systeem of zelfs de directe gezondheid van de mens zelf.

De natuur als enige principiële leidraad nemen bij het economisch handelen is dus zowel onwenselijk als onmogelijk omdat dit leidt tot een soort van roofeconomie waarin het recht van de sterkste primeert en die niet ophoudt vooruit te gaan voor het absolute einde is bereikt. Hierin blijkt een overeenkomst tussen de neo-liberalen en de extreme ecologisten, nl. dat zij beiden pleiten voor een ‘natuurlijk’ economisch systeem waarin de mens niet tussenkomt, de enen met technologische hulpbronnen voor de mens, de anderen zonder. Beide bevatten in potentie het einde van de beschaving en zijn wenselijk noch mogelijk.

Het is waar dat de mens momenteel te veel geeft dan hij neemt en dat de nefaste gevolgen daarvan nu al duidelijk worden. Er is geen enkele reden waarom we geen gebruik zouden mogen maken van natuurlijke hulpbronnen, maar vanaf het moment dat onze eigen gezondheid of ons bestaan uberhaupt in gevaar komt is het onze plicht om in te grijpen, al was het maar uit puur lijfsbehoud. Economische groei is nodig, daar twijfelt niemand aan maar deze moet dringend losgekoppeld worden van het immer stijgende energiegebruik, hoewel velen dit noodzakelijke inzicht nog steeds niet delen.

Doch tijden veranderen en het groene alternatief is nu meer dan ooit bespreekbaar, temeer daar binnen de ecologische bewegingen de realistische facties de boventoon voeren en hier en daar zelfs deelnemen aan de macht, iets dat voor twintig jaar ondenkbaar was. De trendbreuk is ingezet…

Als we willen dat de Derde Wereld ooit een vergelijkbare welvaart als ons bereikt zonder dat we allemaal tenonder gaan moeten we ons eigen economisch systeem grondig herdenken en niet de natuur als voorbeeld nemen maar eerder wat menselijk is en haalbaar.

Leave a comment

Filed under economie, politiek, Social